• Nền tảng xây dựng nông thôn mới vùng khó khăn

• Ngày đăng: 29/06/2026, 08:02

Từ những mô hình phù hợp như chăn nuôi hàng hóa hay mô hình “con cá đi sau cây lúa”, người dân vùng đất khó đang từng bước nâng cao thu nhập, góp phần làm thay đổi diện mạo nông thôn mới. Nhiều địa phương đang chọn hướng phát triển kinh tế phù hợp cho người dân từng bước cải thiện chất lượng cuộc sống.

Mô hình nuôi bò lai 3B tại xã Chiềng Mai, tỉnh Sơn La đang mở ra hướng sản xuất mới.

Khi chăn nuôi trở thành hàng hóa

Mường Khiêng là xã vùng cao của tỉnh Sơn La được hình thành từ 3 xã: Bó Mười, Liệp Tè và Mường Khiêng. Tại đây có đồng bào dân tộc H'Mông, Thái, La Ha và xen kẽ dân tộc Kinh sinh sống.

Trước đây, giao thông đi lại khó khăn, thu nhập của người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ. Xã Mường Khiêng hiện đang tận dụng địa hình vùng cao sẵn có, phát triển những đàn trâu, bò nuôi thả trên những sườn đồi. Từ phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ, tự cung tự cấp, người dân đang chuyển dần sang chăn nuôi hàng hóa.

Đây được xem là hướng đi phù hợp để nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững và tạo động lực xây dựng nông thôn mới. Từ nguồn vốn vay ưu đãi của Ngân hàng Chính sách xã hội, gia đình anh Lò Văn Toán, bản Phai Xe chuyển đổi sản xuất vươn lên thoát nghèo.

Năm 2016, anh Toán được vay 30 triệu đồng để nuôi dê sinh sản. Từ vài con dê giống ban đầu, đến nay gia đình anh duy trì đàn dê khoảng 20 con. Anh Toán cho biết, mỗi năm, đàn dê sinh sản 2 lứa, mỗi lứa từ 2 con, mang lại nguồn thu ổn định, giúp gia đình có thêm nguồn lực phát triển kinh tế. Đến năm 2025, gia đình đã chính thức thoát nghèo.

Phát triển kinh tế nhờ nguồn vốn tín dụng và sản phẩm chủ lực địa phương cũng là hướng đi của đồng bào Vân Kiều tại xã Tân Mỹ, tỉnh Quảng Trị. Những quyết tâm trong chuyển đổi sinh kế của nông dân đã viết nên hành trình xây dựng nông thôn mới từ những mô hình phát triển kinh tế gắn với lợi thế địa phương.

Hiện ở Tân Mỹ, mô hình “con cá đi sau cây lúa” đang phát triển mạnh mẽ, đem lại giá trị kinh tế cao cho người dân. Sau mỗi vụ thu hoạch, người dân tận dụng diện tích ruộng để thả nuôi các loại cá nước ngọt như cá rô phi, cá trắm, cá chép.

Mô hình không chỉ giúp tận dụng nguồn nước và diện tích mặt ruộng sẵn có mà còn góp phần cải tạo môi trường canh tác, giảm sâu bệnh cho cây lúa trong vụ tiếp theo.

Ông Lê Xuân Ngọc thôn Tân Hạ, xã Tân Mỹ, tỉnh Quảng Trị cho biết, trước đây đồng ruộng tại Tân Mỹ chủ yếu bỏ không sau mỗi vụ sản xuất lúa, nên hiệu quả sử dụng đất chưa cao. Những năm gần đây, người dân đã mạnh dạn chuyển đổi sang mô hình nuôi cá nước ngọt, tận dụng diện tích mặt nước sẵn có để phát triển kinh tế.

“Hiện nay, diện tích nuôi cá của nông dân khoảng 10ha, với tổng vốn đầu tư ban đầu gần 150 triệu đồng, trong đó khoảng 120 triệu đồng dành cho cải tạo mặt bằng, ao nuôi và 30 triệu đồng đầu tư con giống, thức ăn cùng các chi phí khác. Sau một vụ nuôi, doanh thu đạt khoảng 300 triệu đồng, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người dân địa phương”, ông Ngọc chia sẻ.

Đánh giá về mô hình “con cá đi sau cây lúa”, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân Mỹ Nguyễn Văn Vương nhận định, ở xã Tân Mỹ xây dựng nông thôn mới phải bắt đầu từ việc nâng cao thu nhập cho người dân.

Vì vậy, địa phương xác định phát triển các mô hình kinh tế phù hợp như nuôi cá kết hợp sản xuất lúa là giải pháp quan trọng nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, tạo sinh kế ổn định và giảm nghèo bền vững…

Sinh kế bền vững là nền tảng xây dựng nông thôn mới

Thực tế phát triển sản xuất ở Mường Khiêng và Tân Mỹ cho thấy, phát triển sinh kế bền vững chính là nền tảng để địa phương giải bài toán thu nhập trong bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới.

Hai địa phương dù cách xa nhau nhưng có nhiều điểm tương đồng. Đó đều là những vùng còn nhiều khó khăn, nơi sinh sống của đông đảo đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện sản xuất và đời sống người dân trước đây còn nhiều hạn chế.

Tuy nhiên, từ chính những khó khăn ấy, mỗi địa phương đã tìm ra hướng đi phù hợp với điều kiện tự nhiên và lợi thế sẵn có để tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mường Khiêng Lường Văn Quyết cho biết, hiện xã đang tập trung khai thác lợi thế về diện tích đồng cỏ tự nhiên, nguồn thức ăn sẵn có và kinh nghiệm chăn nuôi của người dân để phát triển đàn gia súc theo hướng bền vững.

Địa phương phấn đấu đưa chăn nuôi trở thành ngành kinh tế chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập, giảm nghèo và tạo nền tảng thực hiện hiệu quả các tiêu chí xây dựng nông thôn mới…

Ở Mường Khiêng, chăn nuôi đại gia súc đang dần trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, giúp nhiều hộ dân có nguồn thu nhập ổn định và từng bước vươn lên thoát nghèo.

Trong khi đó, tại Tân Mỹ, mô hình “con cá đi sau cây lúa” đã mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét khi tận dụng tối đa giá trị trên cùng một diện tích canh tác, gia tăng thu nhập mà không đòi hỏi mở rộng đất sản xuất.

Khi sinh kế được bảo đảm, người dân không chỉ có thêm nguồn lực để tái đầu tư sản xuất, chăm lo cho con em học hành, nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn tích cực đóng góp công sức, vật chất cho các hoạt động chung của cộng đồng.

Thực tiễn từ Mường Khiêng, tỉnh Sơn La và Tân Mỹ, tỉnh Quảng Trị cho thấy, xây dựng nông thôn mới ở những vùng khó khăn không bắt đầu từ những công trình lớn, mà trước hết phải bắt nguồn từ việc tạo rasinh kế  ổn định và bền vững cho người dân.

Khi thu nhập được nâng lên và nội lực cộng đồng được khơi dậy, các tiêu chí nông thôn mới không còn là áp lực hay mục tiêu xa vời. Con đường về đích nông thôn mới vì thế trở nên rõ ràng và bền vững hơn, ngay cả ở những vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn.

SƠN HÀ